Theeplantages van Europa gelegen op de Azoren

De enige echte theeplantage van Europa ligt midden in de Atlantische Oceaan en wel op de Azoren, een eilandengroep  van Portugal. Een rechtstreekse vlucht brengt ons naar het grootste eiland, van de 9 tellende eilanden van de eilandengroep, São Miquel naar de hoofdstad Porto Delgado. Het eiland is 63,7 km lang en 16 km breed. De zwarte stranden, de prachtige vegetatie, monumentale bomen en weelderige bloemen die het eiland sieren, de geisers en warm waterbronnen zijn er allemaal dank zij de vulkanische grond. Bovenal vind je er uitgestrekte hectaren met mooi geschoren heggen van de Camellia sinensis, de enige echte plant waar de 'THEE' vandaan komt. 

"Camellia sinensis azorica"

Korte terugblik in de tijd
Het eiland werd in de 14de eeuw ontdekt door Gonçalo Velho Cabral (een scheepskapitein) toen de Azoren een belangrijke stopplaats werd voor de schepen die afkomstige waren uit India op weg naar Brazilië.

Portugal kent een theehistorie die terug gaat naar 1560, toen de Portugese Jesuite, Vader Jasper de Cruz de eerste Europeaan was die over thee schreef. In Portugal heeft men het over 'Cha', dat nog stamt uit de Ming dynastie, in plaats van 'te' die in de rest van Europa gebruikt werd.
In 1622 trouwt gravin Catherine of Braganza van Portugal met King Charles II en zij maakt de theecultuur tot een
gewoonte in Engeland.

Bloeiende theehandel Brazilië
In de vroege 18de eeuw werden thee struiken als een geschenk gegeven door de keizer van China aan de Portugese Koning Joao VI, die zijn residentie had in Brazilië. In de regio van Rio de Janeiro ontstaat een bloeiende theehandel. Het was voornamelijk zwarte thee die minder krachtig was van smaak maar uiterst geschikt was om te mengen met andere theeën.
De theeplantages komen van Brazilië naar het eiland São Miguel waar ze aan de noordzijde van het eiland in de Regio Ribeira Grande worden aangeplant. In 1878 komen 2 thee specialisten uit China naar São Miguel om het geheel te ondersteunen met de kennis over de theecultuur die zij al eeuwen lang bezitten. De theecultuur floreert op 14 verschillende locaties.

Een stabiel klimaat
Het klimaat is uiterst geschikt voor het cultiveren van de theestruiken. De temperatuur zakt niet onder de 7 graden en komt gemiddeld niet hoger dan 25 tot 27 graden. De bodemsamenstelling is vulkanisch en rijk aan substantiële grondstoffen, de wind en de atmosfeer omringd door de Atlantische oceaan zorgt voor een optimale vegetatie. De planten hebben tot op heden geen last van ziektes en of schimmels. Ze staan er om bekend geen bestrijdingsmiddelen te gebruiken en dus volledig biologisch te zijn. Het is er niet echt hoog zoals de theeplantages in Azië, het hoogste punt op het eiland is rond en nabij de 1100 meter. De eerste theeplantage vind je al op 600 meter.

Porto Formoso
Via de achterdeur zet ik de eerste stap op een theeplantage en sta ik oog in oog met hectares mooi onderhouden en geschoren hagen van Camellia sinensis. Het is en blijft een bijzondere beleving. Verder op, wat hoger gelegen was er volop drukte en vrolijke muziek kwam ons tegemoet. We vielen letterlijk en figuurlijk met onze neus in de thee, uitgerekend die dag was er een folklore festiviteit rondom de traditionele verwerking van de thee. We waren op Porto Formoso beland een kleine plantage die nog voor het toerisme actief is. Op het hele eiland had ik nog niet één theepot gezien, gelukkig hier meer dan een en bij het toegangspoort aan de mooi gepleisterde muur hing boven de sierlijke letters 'Cha Porto Formoso' een oversized model theepot van gietijzer. Een goed onderhouden pad leidt ons naar de fabriek annex tearoom. Porto Formoso was van 1920 tot 1980 actief, na renovatie gaan de deuren in 1998 weer open. De thee van deze fabriek wordt exclusief verhandeld op de Azoren, Madiera en aan Portugal.

Cha Orange Pekoe, Pekoe, Broken en Cha Vert
Het is zwarte thee die zij verhandelen, de orange Pekoe, de pekoe en de broken. In de sfeervolle tearoom zijn de tafeltjes gezellig gedekt met gepaste kleedjes en in een glaasje water een takje van de eerste blaadjes van de theeplant. Mensen genieten zichtbaar van de gezellige sfeer en de heerlijke thee, cha. Ook wij zijn nieuwsgierig naar het karakter van deze thee. We krijgen een heuse echte theepot. De losse blaadjes zitten in een zeef en met een druk-systeem, als bij een cafeti
ère drukken we de blaadjes na een minuutje of wat naar beneden. De blaadjes komen in een gedeelte waar contact met het water niet meer mogelijk is. Dit is een methode om op een snelle manier je bezoekers te voorzien van een mooi kopje thee. Zelf heb ik met deze zetmethode wat moeite maar begrijp dat het voor de efficiency wel erg gemakkelijk is. Ik ben van mening dat thee moet kunnen zwemmen en dat het niet nodig is om meer dan 1 eetlepel thee te gebruiken op 1 liter water om het juiste karakter van de thee te krijgen. Mijn methode is dan weliswaar misschien praktisch voor thuis waar er geen haast is en je de thee gerust 5 tot 15 minuten kunt laten trekken zonder dat de thee bitter van smaak wordt. Het water op het eiland is er van prima kwaliteit.

We proefde de Orange Pekoe een zwarte thee met enkele oranje tipjes die overigens niets met sinaasappels te maken hebben maar alles verwijzen naar het verleden, naar China en ons Koningshuis.

We verlaten de vrolijke en gezellige sfeer weer op de manier waarop we de theeplantage waren binnengekomen. We zoeken de auto op en rijden via de juiste route voorbij Porto Formoso. Nog een kilometer verder ligt de 2de theeplantage 'Gorreana” – rondom zien we vanuit de Atlantische oceaan tot hoog tegen de berghellingen de uitgestrekte theevelden liggen. Het blijft boeiend, fascinerend dat een struik zoveel mooie thee kan geven.

Cha Gorreana, grootste theeplantage van het eiland
Het is zaterdag, in de fabriek wordt niet gewerkt, alles is smetteloos schoon, we kunnen en mogen alles zien, geen hoekje blijft verborgen alles ziet er keurig netjes uit.
Uit een theeautomaat kunnen we de verschillende theeën proeven, Orange Pekoe en de Cha Vert, prima thee niets mis mee. Op de zolder liggen de theebladeren op gaas te drogen in enorme houtenbakken. Deze bakken staan ongeveer een meter boven de grond, er onder is volop luchtcirculatie mogelijk. Een luik in de houten vloer zorgt ervoor dat de gedroogde thee via een trechter naar beneden kan vallen waar de verder verwerking kan plaatsvinden.

Gorreana is van 1880 altijd in handen geweest van een en dezelfde familie. Op maandag komen we terug om de fabriek in werking te zien en ontmoeten de alleraardigst Hermano Mato. Hij is zelf continu bezig met het uitvoeren van controle op het gehele verwerking proces. De machines produceren een oorverdovend lawaai en produceren veel, heel veel stof. Twee dames zijn in de weer met vegertjes om alles, de vloer, richeltjes, plintjes, ramen etc schoon te poetsen. Twee mannen houden zich bezig met het machinaal kneuzen van de thee. Heel voorzichtig draait de machine rond en de gekneusde thee wordt in een houtenbak opgevangen waarna ze in containers naar de oven gebracht te worden. Via lopende band en een buizenstelsel komt de thee uiteindelijk terecht in grote zakken. In de keuken van de fabriek zijn 5/6 vrouwen actief met verschillende handelingen, sorteren, verpakken, van losse thee maar ook van buidelzakjes.

Gorreana produceert jaarlijks rond en nabij de 40.000 kilo thee voor Portugal en daar buiten, Frankrijk, Duitsland en USA.

Zeventig procent van de thee productie is zwarte thee. De Gorreana theeplantage is 31 hectare groot. Een gedeelte van de plantage ligt op een hoogte van 600 meter. Afhankelijk van de weersomstandigheden vindt de oogst plaats van maart tot augustus/september.

In het oudste deel van de plantage zijn er nog de originele theestruiken te vinden Camillia sinensis var. Sinensis. Echter in 1948, werden volop de struiken uit India geïntroduceerd, Camilia sinensis var. Assamica, die voornamelijk nu het karakter van de theeplantage van Gorreana bepaalt. De zo kenmerkende muurtjes van lavasteen, die de planten bescherming bood tegen de harde en zoute wind van de Atlantische oceaan zijn door Mota verwijderd. Vol trots spreekt hij nu dan ook over de “Camellia azorica”, die kenmerkend zijn voor de Azoren, een unieke variëteit, die bestand is tegen de harde en zoute wind. Met nadruk vertelt hij dat er geen bestrijdingsmiddelen of grond-verbeteraars worden toegepast. De theestruiken groeien er puur natuur, zo stuurt Mota jaarlijks grond-monsters naar een laboratorium in Duitsland en wordt er getest op giftige stoffen.

Markant is ook dat de plantage geen kweek of kraamkamer kent waar de jonge planten kunnen opgroeien. De voorplanting gaat via de bloemen, de bijen en nieuwe planten groeien natuurlijk op.

 

 

 

 

 

 

Buiten op de velden zijn er nog maar 5 mensen fulltime bezig met het scheren van de struiken.

De oogstmachine wordt door 4 mannen vastgehouden, daarnaast is er een man die de juiste instructies geeft om zo goed mogelijk over de nieuwe uitlopers heen te gaan. De bladeren worden verzameld op een groot doek. Met een zekere regelmaat brengen ze de oogst naar de nabij gelegen fabriek. De bladeren worden op de droogzolder in houten bakken op gaas voor minimaal 24 uur te drogen gelegd. Via een luik in de vloer van de zolder worden de bladeren in containers opgevangen voor het verder productie proces. De originele machines, Marshall Machinery, uit 1940 zijn nog steeds volop in bedrijf.

Een markant apparaat is de houten stomer ( of sterilisator) uit 1920 die gebruikt wordt voor het vervaardigen van groene thee.

De machines in de fabriek draaien op een combinatie van waterkracht (ondergrondse stroom sinds 1920 actief) en locale elektriciteit.

Harmano Mato verteld dat hij bezig is met een biologisch keurmerk die er waarschijnlijk in november van 2013 gaat komen. Vanuit Duitsland is men al geweest en zijn er verschillende monsters genomen om uiteindelijk het predicaat biologisch te koppelen aan deze enige echte thee van Europese bodem.

In de fabriek tevens museum, geheel vrij toegankelijk en 7 dagen per week geopend, proeven we de verschillende theeën. Een interessante dvd leert ons meer over de thee cultuur op de Azoren van toen en nu.

Die middag lunchen we in Ribeira Grande in een aardig restaurant met een prachtig uitzicht over de Atlantische Oceaan. Het nagerecht gemaakt met thee van het eiland is te verleidelijk om niet te bestellen. Een heerlijk frisse pudding met de stoere smaak van thee.